Inzichten uit acht jaar benchmarkonderzoek bij SW-bedrijven
Steeds meer aandacht voor persoonlijke groei
Dit artikel verscheen in het SW-Journaal, editie juni 2026
De SW-sector laat een geleidelijke, maar duidelijke verbetering zien in tevredenheid en betrokkenheid van medewerkers. Dat concludeert MarketResponse op basis van acht jaar benchmarkonderzoek. Sociale veiligheid en de zichtbaarheid van directie en OR vragen aandacht.
In de sociale werkvoorziening draait werk om meer dan alleen productie. Het gaat om meedoen, ontwikkelen en het bieden van een stabiele plek voor mensen die vaak afhankelijk zijn van begeleiding. Juist in die context is medewerkersbeleving geen ‘zachte’ factor, maar een concreet stuurinstrument. Hoe medewerkers hun werk ervaren, bepaalt in sterke mate hun inzetbaarheid, hun ontwikkeling en hun perspectief op de toekomst.
Dat dit geen abstract verhaal is, blijkt uit de benchmarkresultaten van de afgelopen acht jaar. De SW-sector laat een geleidelijke, maar duidelijke verbetering zien in tevredenheid en betrokkenheid. Dat is geen toeval: het is het resultaat van gerichte aandacht voor begeleiding, werkklimaat en ontwikkeling. Tegelijkertijd maken de cijfers duidelijk dat achter de stijgende gemiddelden een genuanceerder verhaal schuilgaat. Sommige ontwikkelingen zetten stevig door, terwijl andere thema’s aandacht blijven vragen. Hoewel de sociale kant van het werk al jaren sterk wordt gewaardeerd, blijven onderwerpen als de zichtbaarheid van de directie achter in de beoordeling.
Daarmee wordt duidelijk dat medewerkersbeleving verder gaat dan tevredenheid alleen: het gaat om de samenhang tussen de dagelijkse werkervaring en hoe de organisatie als geheel wordt ervaren. Het draait om de dagelijkse ervaring: je gehoord voelen, prettig samenwerken, duidelijke communicatie en passende ondersteuning krijgen. Factoren zoals leidinggeven, onderlinge omgang en HR-processen spelen hierin een centrale rol. In de sw-sector wegen deze extra zwaar, omdat sociale veiligheid, voorspelbaarheid en inclusie essentiële randvoorwaarden zijn voor goed functioneren.
De benchmark maakt zichtbaar waar de sector stappen zet en waar nog ruimte ligt. Daarmee biedt het niet alleen een terugblik, maar vooral richting: waar kunnen organisaties vandaag op sturen om morgen verschil te maken?
Ontwikkelingen in de benchmark (2018–2025)
- Gestage groei tevredenheid en betrokkenheid
Sinds de eerste meting in 2018 ontwikkelt de algemene tevredenheid zich in één duidelijke richting: omhoog. Het gemiddelde cijfer stijgt van 7,1 (2018–2020) naar 7,3 (2020–2022) en vervolgens naar 7,5 (2023–2025). Opvallend is de stabiliteit van deze groei, zonder terugval, stap voor stap vooruit.
De verbetering zit vooral bij beschut werkende medewerkers en gedetacheerden, waar de scores zijn gestegen van 7,1 naar 7,5. Staf en leidinggevenden blijven al die jaren stabiel hoog scoren (7,6 tot 7,7), maar de grootste beweging is zichtbaar in de meest praktijkgerichte werkomgevingen.
Ook de verdeling verschuift positief: het aandeel zeer tevreden medewerkers groeit van 46 procent naar 56 procent, terwijl het aandeel ontevreden medewerkers daalt van 15 procent naar 11 procent. Dit wijst op een bredere en meer gedragen verbetering binnen de sector.
- Sociale kracht als fundament
De hoogste waarderingen liggen al jaren op hetzelfde vlak: de sociale kant van het werk. Medewerkers zijn het meest tevreden over hun collega’s, de samenwerking en de manier waarop men met elkaar omgaat. Dit sociale fundament blijkt stabiel en vormt de basis onder werkplezier en betrokkenheid.
Daarnaast geven medewerkers aan dat zij hun werk leuk vinden, dat het aansluit bij hun capaciteiten en dat zij het in een passend tempo kunnen uitvoeren. Ook het gevoel van veiligheid in het werk scoort structureel hoog.
Leidinggevenden spelen hierin een sleutelrol. Zij worden gewaardeerd om hun ondersteuning, bereikbaarheid en communicatie. Een duidelijke ontwikkeling is dat er steeds meer aandacht is voor persoonlijke groei. Medewerkers ervaren vaker dat leidinggevenden actief het gesprek aangaan over ontwikkeling en dat afspraken uit gesprekken worden nagekomen. Dit laat zien dat investeren in begeleiding en ontwikkeling zich vertaalt naar een betere werkbeleving.
- Zichtbaarheid directie en rol OR blijven achter
Tegenover de positieve ontwikkelingen op de werkvloer staan ook terugkerende aandachtspunten. De zichtbaarheid en communicatie van de directie worden minder positief beoordeeld. Medewerkers geven aan dat zij beperkt zicht hebben op wat er speelt en hoe besluiten tot stand komen.
Ook de ondernemingsraad blijft achter in bekendheid en bereik. De bekendheid is beperkt en medewerkers weten niet altijd bij wie zij terechtkunnen met vragen of signalen.
Deze resultaten maken duidelijk dat de verbinding tussen de werkvloer en de hogere organisatieniveaus nog versterkt kan worden. Hier ligt een concrete kans: juist door zichtbaarder en toegankelijker te zijn, kunnen directie en medezeggenschap meer positieve invloed hebben op de totale medewerkersbeleving.
- Duidelijke vooruitgang in detachering
Een van de meest positieve ontwikkelingen is te zien bij gedetacheerde medewerkers. Ten opzichte van de eerste metingen ervaren zij een duidelijke verbetering in begeleiding. Met vragen wordt beter aan de slag gegaan en medewerkers zijn meer tevreden over het werkontwikkelbedrijf, maar voelen zich ook meer betrokken bij het bedrijf waar ze gedetacheerd zijn. Dit onderstreept het belang van goede begeleiding, juist op afstand. Voor deze groep maakt het verschil of ze zich verbonden blijven voelen met het werkontwikkelbedrijf en of ze voldoende ondersteuning ervaren in hun dagelijkse werkpraktijk.
- Sociale veiligheid: blijvend aandachtspunt
Sinds 2020 wordt sociale veiligheid explicieter gemeten. Het beeld dat hieruit naar voren komt, is gemengd. Het algemene gevoel dat organisaties ongewenst gedrag tegengaan, blijft redelijk stabiel, maar laat geen duidelijke verbetering zien.
Tegelijkertijd zijn er verschillen tussen groepen. Staf- en leidinggevenden beoordelen de omgang onderling positiever dan beschut werkende en gedetacheerde medewerkers. Opvallend is dat juist deze laatste groepen relatief vaker aangeven dat zij te maken hebben met ongewenst gedrag, zoals pesten, discriminatie of verbaal grensoverschrijdend gedrag.
Dat deze signalen niet afnemen, ondanks toenemende aandacht voor sociale veiligheid, maakt dit tot een urgent thema. Het roept de vraag op in hoeverre huidige maatregelen voldoende aansluiten bij de dagelijkse praktijk van medewerkers. Hier ligt een belangrijke opgave voor de sector: niet alleen beleid maken, maar vooral merkbaar verschil realiseren op de werkvloer.
Achtergrond van de benchmark
De inzichten in dit artikel zijn gebaseerd op een benchmark binnen de sector van werkontwikkelbedrijven. In de meest recente periode (2023–2025) zijn de resultaten van circa 14.500 medewerkers in 28 organisaties opgenomen.
De benchmark is opgebouwd op basis van onderzoeken uit de afgelopen drie jaar, in lijn met de kwaliteitscode van Cedris, waarin is vastgelegd dat organisaties minimaal eens per drie jaar de medewerkersbeleving meten.
In totaal bevat de benchmark circa vijftig stellingen over medewerkersbeleving, waaronder de elf sectorbrede stellingen van SBCM. Daarnaast biedt het verdiepend inzicht in sociale veiligheid op basis van zeven kernstellingen. Binnen de analyses wordt onderscheid gemaakt tussen verschillende groepen medewerkers, zoals staf en leidinggevenden, beschut werkenden en gedetacheerde medewerkers.
Deze benchmark biedt organisaties handvatten om gericht te sturen op medewerkersbeleving en om het gesprek te voeren over werk, ontwikkeling en duurzame inzetbaarheid. De benchmark is beschikbaar als online dashboard met de mogelijkheid te filteren op doelgroep en periode.
Aanvulling
Als aanvulling op de kwantitatieve benchmark wordt in sommige organisaties een kwalitatief ‘plusonderzoek’ ingezet. Dit bestaat uit korte, verdiepende interviews met medewerkers, uitgevoerd door onafhankelijke onderzoekers in een veilige en anonieme setting. Zo ontstaat ruimte om vrijuit ervaringen en signalen te delen. Het onderzoek biedt daarmee extra duiding bij de resultaten van de benchmark en vormt een verdiepende aanvulling op de kwantitatieve meting.
MarketResponse is hét marktonderzoeksbureau dat jaarlijks de meeste medewerkersonderzoeken uitvoert binnen sociaal ontwikkelbedrijven in Nederland. Als vaste partner van SBCM beheren wij de jaarlijkse benchmark en beschikken wij over ruime kennis en expertise op het gebied van medewerkersbeleving, met specifieke ervaring binnen de SW-sector. Meer weten? Neem contact op.
