Hoe jongerenperspectief richting geeft aan een klimaatbestendig Nederland
De keuzes die Nederland nu maakt, bepalen mede hoe jongeren straks wonen, werken en leven. Zij krijgen waarschijnlijk vaker te maken met hitte, droogte, wateroverlast en overstromingsrisico’s. Voor de ministeries die werken aan de vernieuwing van de Nationale Klimaatadaptatiestrategie was dat een belangrijke reden om jongeren actief bij het proces te betrekken.
Maar hoe kijken jongeren zelf naar het veranderende klimaat? Welke maatregelen vinden zij belangrijk? Welke afwegingen maken ze wanneer belangen botsen? En wat verwachten ze van de overheid, bedrijven en zichzelf? Samen met de betrokken ministeries bracht MarketResponse dit perspectief in drie opeenvolgende onderzoekrondes in kaart.
De opgave: Nederland voorbereiden op een veranderend klimaat
De gevolgen van klimaatverandering worden steeds zichtbaarder. In Europees Nederland lag de nadruk lange tijd vooral op bescherming tegen de zee. Inmiddels komt het water steeds vaker van verschillende kanten. Via rivieren, door hevige neerslag en vanuit de bodem door toenemende verzilting in kustgebieden. Tegelijkertijd krijgen steden en inwoners vaker te maken met extreme hitte en langdurige droogte. Ook in Caribisch Nederland nemen de risico’s toe.
Om Nederland beter op deze ontwikkelingen voor te bereiden, wordt de Nationale Klimaatadaptatiestrategie vernieuwd. De strategie brengt in kaart welke keuzes en maatregelen nodig zijn om Nederland klimaatbestendiger te maken, voor nu en voor de langere termijn.
Jongeren leven het langst met de keuzes van nu
De betrokken ministeries vinden het belangrijk dat de vernieuwde strategie niet alleen inhoudelijk stevig is, maar ook aansluit bij wat er in de samenleving leeft. Daarom worden uiteenlopende organisaties, experts en groepen inwoners bij de ontwikkeling betrokken.
Jongeren vormen daarbij een belangrijke groep. Zij krijgen niet alleen te maken met de gevolgen van klimaatverandering, maar ook met de effecten van maatregelen die nu worden genomen. Hun perspectief is daarom essentieel om te begrijpen waar draagvlak ontstaat, welke zorgen er leven en welke onderwerpen extra uitleg vragen.
MarketResponse kreeg na een pitchtraject de opdracht om dit jongerenperspectief zorgvuldig en onderbouwd te onderzoeken.
Een abstract vraagstuk concreet maken
Klimaatverandering is een groot en complex onderwerp. Het kan voor jongeren abstract voelen of ver van hun dagelijks leven afstaan. Een belangrijke uitdaging was daarom om klimaatadaptatie te vertalen naar herkenbare situaties en concrete keuzes.
In de onderzoeksaanpak stonden een aantal uitgangspunten centraal. We dachten kritisch mee over de onderzoeksvraag, gingen niet uit van één type jongere en combineerden digitaal onderzoek met echte gesprekken. Daarnaast besteedden we extra aandacht aan een robuuste en inclusieve steekproef. Het BSR-model gebruikten we om verschillen in leefstijl, motivatie en houding zichtbaar te maken.
Zo ontstond een aanpak die verder ging dan het verzamelen van losse meningen. Het onderzoek maakte zichtbaar hoe jongeren naar klimaatvraagstukken kijken, welke afwegingen zij maken en hoe hun houding verschilt wanneer maatregelen dichter bij hun eigen leven komen.
Drie onderzoekrondes voor een samenhangend beeld
Het onderzoek bestond uit drie rondes. We begonnen met een kwalitatieve verkenning. Tijdens gesprekken in Utrecht gingen jongeren met elkaar in discussie over de gevolgen van klimaatverandering en mogelijke oplossingen. Het kernteam van de opdrachtgever was daarbij aanwezig, zodat de betrokken beleidsmakers zelf konden horen hoe jongeren hun ervaringen, zorgen en verwachtingen onder woorden brachten.
Vijftien concrete uitdagingen voor Nederland vormden de basis voor het gesprek. Bijvoorbeeld: hoe voorkomen we dat straten en gebouwen onderlopen na hevige regenval? En hoe gaan we om met gezondheid wanneer klimaatverandering leidt tot meer allergieën en ziekten door ongedierte en stress?
Na de kwalitatieve verkenning volgden twee kwantitatieve onderzoeken. MarketResponse ontwikkelde hiervoor een online vragenlijst waarin jongeren niet alleen stellingen beoordeelden, maar ook concrete keuzes moesten maken. Juist wanneer niet alles tegelijk kan, wordt zichtbaar welke onderwerpen jongeren daadwerkelijk prioriteit geven.
Het BSR-model laat zien dat ‘de jongere’ niet bestaat
Een gemiddelde uitkomst zegt lang niet altijd genoeg om goed beleid of effectieve communicatie te ontwikkelen. Jongeren verschillen onderling sterk in de manier waarop ze naar klimaatverandering en de rol van de overheid kijken.
Met behulp van het BSR-model brachten we deze verschillen in leefstijl en motivatie in kaart. Sommige groepen voelen zich sterk betrokken en willen actief meedenken. Andere jongeren stellen zich afwachtender op of zijn sceptischer over maatregelen en de invloed die zij zelf kunnen uitoefenen.
Deze verschillen zijn relevant voor zowel beleid als communicatie. Een boodschap die de ene groep activeert, kan bij een andere groep juist weerstand oproepen. Door niet alleen naar leeftijd of opleiding te kijken, maar ook naar waarden en drijfveren, ontstaat een completer beeld van wat jongeren nodig hebben om maatregelen te begrijpen en te ondersteunen.
Van jongereninzicht naar bruikbare beleidskeuzes
Het onderzoek gaf de betrokken ministeries een stevig onderbouwd beeld van de houding van jongeren tegenover klimaatadaptatie. Hierdoor werd duidelijker waar draagvlak zit, waar weerstand kan ontstaan en bij welke onderwerpen aanvullende uitleg of een andere benadering nodig is.
De inzichten helpen niet alleen bij het afwegen van beleidskeuzes. Ze bieden ook richting voor communicatie over klimaatadaptatie. Door aan te sluiten bij de verschillende leefwerelden en motivaties van jongeren, kan complexe informatie herkenbaarder en relevanter worden gemaakt.
Dat is precies waar MarketResponse maatschappelijke organisaties bij ondersteunt: complexe vraagstukken vertalen naar onderzoek dat niet alleen inzicht oplevert, maar ook helpt bij vervolgstappen.
Op weg naar een definitieve strategie
Het jongerenonderzoek is één van de perspectieven die zijn meegenomen bij de ontwikkeling van de vernieuwde Nationale Klimaatadaptatiestrategie. Ook de belangen, kennis en ervaringen van andere groepen en organisaties zijn in het traject samengebracht.
Het ontwerp van de strategie is inmiddels door de ministerraad vastgesteld en gepubliceerd. Na verwerking van de ingediende zienswijzen volgt de definitieve Nationale Klimaatadaptatiestrategie.
De rapporten van de drie deelonderzoeken van MarketResponse zijn beschikbaar via Platform Participatie.
Ook verschillende perspectieven samenbrengen?
Wil je inwoners, klanten of andere stakeholders betrekken bij een complex maatschappelijk vraagstuk? MarketResponse helpt je om abstracte thema’s te vertalen naar concrete keuzes, betekenisvolle gesprekken en inzichten die richting geven aan beleid en communicatie.