Digitale veiligheid: we weten het, maar doen we er ook wat mee?

Veel organisaties investeren in bewustwording rond digitale veiligheid. Gebruik sterke wachtwoorden. Klik niet zomaar op vreemde links. Bescherm je gegevens. De boodschap is bekend.

En toch gaat het regelmatig mis.

Bij MarketResponse onderzochten we de kloof tussen kennis en gedrag onder 1.024 Nederlanders. Wat opvalt: digitale veiligheid vraagt niet alleen om meer informatie, maar vooral om communicatie die aansluit bij de doelgroep.

Weten is nog geen veilig gedrag

Zeven op de tien Nederlanders zeggen te weten welke digitale handelingen risico’s met zich meebrengen. Bijna driekwart geeft aan een verdachte e-mail of phishinglink te herkennen. Dat klinkt geruststellend.

Tot je naar het gedrag kijkt. Veel Nederlanders herkennen digitale risico’s, maar vertonen tegelijk gedrag dat hen kwetsbaar maakt. De kennis is er vaak wel. Het gedrag volgt alleen niet altijd.

Zelfvertrouwen als blinde vlek

Een opvallend inzicht: hoe hoger iemand de eigen digitale vaardigheid inschat, hoe vaker diegene ook risicovol gedrag vertoont. Digitaal zelfvertrouwen is dus niet automatisch een beschermende factor. Het kan ook een blinde vlek zijn.

Jongeren laten dat scherp zien. Van de 15- tot 24-jarigen vindt 77% zichzelf goed in staat om online onveiligheid te herkennen. Tegelijkertijd gebruikt 35% weleens onbeveiligde openbare wifi en heeft 23% persoonlijke gegevens ingevuld zonder precies te weten waarom.

Bij 25- tot 34-jarigen lopen de risico’s verder op. 51% was slachtoffer van phishing, 36% van online oplichting en 32% van wachtwoorddiefstal. Ook intensieve internetgebruikers scoren bovengemiddeld op risicogedrag. Zij hergebruiken bovendien het vaakst wachtwoorden: 46%.

AI maakt digitale veiligheid complexer

De opkomst van AI brengt nieuwe kwetsbaarheden met zich mee. Vooral het delen van gevoelige informatie met AI-tools maakt duidelijk dat digitale veiligheid niet meer alleen gaat over wachtwoorden en phishing. Ook nieuwe technologie vraagt om duidelijke gedragsrichtlijnen.

Zelfs wachtwoorden of inloggegevens worden soms ingevoerd in AI-tools. Dat laat zien hoe snel gemak, nieuwsgierigheid en risico door elkaar kunnen lopen.

Onder vrouwen ligt het delen van medische informatie met AI-tools nog hoger: 39%. Ook deepfakes zijn geen abstract risico meer. Onder 15- tot 34-jarigen zegt 13 tot 15% hier weleens slachtoffer van te zijn geweest.

Wie verantwoordelijk is voor digitale veiligheid? Daarover bestaat geen eenduidig beeld. 69% wijst naar bedrijven en overheid, 56% ziet ook een eigen verantwoordelijkheid en slechts vier op de tien noemt zichzelf als hoofdverantwoordelijke. Er ontstaat dus een verantwoordelijkheidsvacuüm: iedereen ziet het belang, maar niet iedereen voelt zich eigenaar van de oplossing.

Digitale veiligheid door de BSR-bril

Leeftijd, opleiding en internetgebruik verklaren een deel van digitaal gedrag. Maar ze vertellen niet het hele verhaal. Twee mensen kunnen even digitaal vaardig zijn en toch heel anders omgaan met risico’s, privacy of nieuwe technologie. Daarom kijken we bij MarketResponsealtijd  met het BSR-model naar onderliggende drijfveren en leefstijlen. BSR maakt zichtbaar wat mensen belangrijk vinden, hoe ze informatie verwerken en wat hen in beweging brengt. Het model kijkt dus niet alleen naar wie mensen zijn, maar vooral naar waarom ze doen wat ze doen.

Ook bij digitale veiligheid is dat verschil cruciaal. De ene doelgroep reageert op controle, bewijs en eigen verantwoordelijkheid. De andere heeft meer behoefte aan eenvoud, geruststelling of praktische hulp.

Dat zien we terug in de segmenten. Blauw is digitaal zelfverzekerd en ziet veiligheid vaker als eigen verantwoordelijkheid. Tegelijkertijd neemt deze groep relatief vaak risico’s, bijvoorbeeld door berichten van onbekende afzenders te openen. Rood gebruikt vaker AI en deelt daarin ook vaker gevoelige informatie. Deze groep is bovendien relatief vaker slachtoffer van online oplichting en misbruik van persoonsgegevens. Geel is minder digitaal actief en heeft vaker behoefte aan uitleg, houvast en betrouwbaarheid. Vooral bij AI is onzekerheid over de betrouwbaarheid van informatie een aandachtspunt. Groen claimt minder digitale kennis, maar is juist voorzichtig. Deze groep denkt relatief vaak na over wat zij in AI-tools invoert en vertoont minder risicogedrag.

Vier segmenten, vier verschillende verhoudingen tot digitale risico’s. En dus ook vier verschillende communicatiestrategieën. Wie iedereen met dezelfde boodschap probeert te bereiken, bereikt niemand echt.

Wat betekent dit voor jouw organisatie?

Of je nu een bank bent die klanten waarschuwt voor phishing, een werkgever die AI-beleid wil aanscherpen of een overheidsinstelling die digitale weerbaarheid wil vergroten: de gemiddelde Nederlander bestaat niet. De kloof tussen kennis en gedrag vraagt om communicatie die aansluit bij de mensen die je wilt bereiken. Niet alleen op basis van leeftijd of opleidingsniveau, maar ook op basis van leefstijl, motivatie en risicobeleving.

MarketResponse helpt organisaties inzichtelijk te maken welk segment zij willen bereiken, welke boodschap landt en welke risico’s klanten, inwoners of medewerkers lopen. Wil je weten hoe je digitale veiligheidscommunicatie beter laat aansluiten op jouw doelgroep? Neem contact met ons op.